Red lipstick: ένα κομμάτι ιστορίας με καπάκι
Red Lipstick
Όταν πρόκειται για μακιγιάζ, δεν υπάρχει καμία άλλη απόχρωση τόσο φωτεινή, έντονη και προκλητική όσο το κόκκινο κραγιόν. Διαθέτει μια συναρπαστική ισχύ που αποσπά την προσοχή των παρατηρητών και η γοητεία του το έχουν καταστήσει στο top καλλυντικό στο νεσεσέρ ομορφιάς.
Η ανάγκη του ανθρώπου να διακοσμεί το σώμα και το πρόσωπο είναι τόσο παλιά όσο και ο κόσμος και σίγουρα το βάψιμο των χειλιών είναι μια από τις πιο παλιές κινήσεις στην ιστορία του μακιγιάζ. Ποιος είναι ο πρώτος άντρας ή η πρώτη γυναίκα που σκέφτηκε να βάλει χρώμα στα χείλη είναι άγνωστο αλλά το κραγιόν έχει μια μακρά και συναρπαστική ιστορία που ξεκινά χιλιάδες χρόνια πριν.
Κλασικό, ξεπερασμένο και ταυτόχρονα απίστευτα σύγχρονο, μέσα στην πορεία του αυτό το μικρό εμβληματικό και εξαιρετικά πολιτικό αντικείμενο, αποτέλεσε και αποτελεί διακριτικό παράδοξων συμβολισμών.
Όπως όλα τα είδη μακιγιάζ το κραγιόν συνδέεται με το τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή και ο τρόπος που βαφόμαστε εκφράζει τις ανάγκες και το πνεύμα της εποχής. Γίνεται μέρος της στολής για το πως θα εμφανιζόμαστε όταν θέλουμε να εκφράσουμε τα πιστεύω τις αντιλήψεις και να τοποθετηθούμε στο κοινωνικό σύνολο. Έτσι ανά καιρούς η χρήση ή μη χρήση του αποτέλεσε όχι μόνο δήλωση ομορφιάς αλλά και πεποιθήσεων.
Οι πρώτες τεκμηριωμένες αποδείξεις για τη χρήση του, χρονολογούνται πριν από 3500 χρόνια π.χ που ανακαλύφθηκαν σε τάφους των Σουμερίων και των Αιγυπτίων αλλά σίγουρα η ιστορία του ξεκινά πολύ πιο πριν. Red Lipstick
Στην αρχαία Αθήνα το μακιγιάζ πρόβαλε τη συμμετρία του προσώπου και την αγνότητα και το κόκκινο κραγιόν χρησιμοποιούνταν υποχρεωτικά μόνο από τις εταίρες ως ένδειξη της ιδιότητας τους. Σε αντίθεση οι Μινωίτισσες που πρόσεχαν υπερβολικά την εμφάνιση τους, φορούσαν πλήρη μακιγιάζ με βαθυκόκκινη χρωστική στα χείλη που συνήθως προέρχονταν από αιματίνη, κινναβαρίτη ή μίνιο. Πιθανόν οι σημερινές γυναίκες μπορεί να μην υποψιάζονται ότι οι γυναίκες της Κρήτης πριν χιλιάδες χρόνια ήταν εξίσου κομψές. Red Lipstick
Στην αρχαία Ρώμη, το κόκκινο κραγιόν ήταν δημοφιλές και συνδέθηκε με την κοινωνική θέση και την ελίτ καθώς ήταν είδος πολυτελείας και τα καλλυντικά πολύ ακριβά. Κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο η τιμή κινναβαρίτη, ένα είδος ορυκτού που χρησιμοποιούσαν για την παραγωγή του κόκκινου χρώματος στα χείλη, οριζόταν με νόμο σε ιλιγγιώδη νούμερα και τα ορυχεία εξόρυξης φρουρούνταν. Η δε χρήση του δεν περιοριζόταν μόνο στις γυναίκες, αλλά το φορούσαν και οι άντρες ως ένδειξη status. Red Lipstick
Τον μεσαίωνα με την εξάπλωση του χριστιανισμού στην Ευρώπη το βάψιμο του προσώπου, πόσο μάλλον των χειλιών, συνδέεται με την εξαπάτηση και το έργο του διαβόλου. Θεωρούνταν αμαρτία καθώς όποιος το χρησιμοποιούσε υπέπιπτε στο αμάρτημα της ματαιοδοξίας και αντιμετώπιζε τον κίνδυνο να κατηγορηθεί για μαγεία. Red Lipstick
Τον 16ο αιώνα, είδωλο του κόκκινου κραγιόν υπήρξε η βασίλισσα Ελισάβετ η Α’. Όπως προκύπτει από τα πορτρέτα της χρησιμοποιούσε διάφορα προϊόντα για τα χείλη της συμπεριλαμβανομένου του κόκκινου χρώματος από κοχενίλλη, ενός εντόμου το οποίο ενδημούσε αποκλειστικά στους κάκτους του Μεξικού. Τον 16ο και 17ο αιώνα το χρώμα από κοχενίλλη ήταν η πιο δημοφιλής κόκκινη χρωστική ουσία σε σημείο που έγινε το τρίτο σπουδαιότερο εισαγώγιμο προϊόν από τον Νέο Κόσμο, μετά το χρυσό και το ασήμι. Έκτοτε ακόμη και σήμερα η κοχενίλλη χρησιμοποιείται στην παραγωγή καλλυντικών προϊόντων, όπως κραγιόν και ρουζ. Red Lipstick
Ο 18ος αιώνας ήταν η εποχή της κορύφωσης των πρακτικών του μακιγιάζ που περιλάμβανε μια λευκή πάστα foundation με έντονα κόκκινα μάγουλα, στενά κατακόκκινα χείλη και διακοσμητικές ελιές. Φοριόταν ως κοινωνικός δείκτης από γυναίκες και άνδρες κυρίως της αυλής του βασιλιά και αποτελούσε ένδειξη αριστοκρατικής καταγωγής που διαχώριζε τους ευγενείς από τον λαό.
Μετά τη γαλλική επανάσταση το μακιγιάζ απορρίπτεται εντελώς, καθώς χαρακτήριζε το παλιό καθεστώς. Αυτό οδηγεί στην πλήρη απαγόρευση του και το κοινωνικό σύνορο που διαφοροποιούσε τους αριστοκράτες από τον λαό, μετατοπίζεται και γίνεται ένα ηθικό σύνορο ανάμεσα στις σωστές γυναίκες κάθε κοινωνικής τάξη και σ αυτές που χαρακτηρίζονται χαμηλής ηθικής. Εκείνη την περίοδο μόνο οι γυναίκες του δρόμου εξακολουθούν να μακιγιάρονται και τα βαμμένα χείλη γίνονται ένδειξη για αυτές που δούλευαν σε οίκους ανοχής. Το κραγιόν στιγματίζεται και τα φλογερά κόκκινα χείλη γίνονται συνώνυμο της εκμετάλλευσης και της γήτευσης άτυχων ανδρών. Red Lipstick
Τον 19ο αιώνα μόνο οι ηθοποιοί του θεάτρου και του βωβού κινηματογράφου ήταν αποδεκτό να είναι βαμμένες και η Σάρα Μπερνάρ, η μεγαλύτερη star και celebrity της εποχής εκείνης, υπήρξε η μεγαλύτερη επιρροή για την ηθική αποποινικοποίηση του κραγιόν. Η Σάρα συνήθιζε να ανανεώνει το κραγιόν της ακόμη και κατά τη διάρκεια ενός δείπνου, κάτι που θεωρούνταν πολύ πρωτοποριακό για την εποχή του και συνέβαλε πολύ στην κατάρριψη του ταμπού που υπήρχε για το κραγιόν. Red Lipstick
Στα τέλη του 19ου αιώνα και αρχές 20ου, το κόκκινο κραγιόν έγινε σύμβολο έκφραση τόλμης, διαμαρτυρίας και επαναστατικότητας για τα γυναικεία κινήματα που πάλευαν για το δικαίωμα ψήφου. Οι διαδηλώτριες που είχαν επίγνωση της δύναμης που αποπνέει η εμφάνιση, δεν ήθελαν σε καμία περίπτωση να μοιάζουν με τραχύ αντιγυναικείο ακτιβιστή, όπως πολλές φορές είχαν διακωμωδηθεί στις γελοιογραφίες της εποχής. Στις πορείες τους ντύνονταν κυρίως με λευκά άνετα ρούχα που αποτελούσαν την επιτομή της κομψής θηλυκότητας και το κόκκινο κραγιόν σύντομα αποτέλεσε μέρος της εμφάνισης τους. Σκοπός τους ήταν να κερδίσουν τη μάχη της κοινωνικής γνώμης και ένα κόκκινο κραγιόν σίγουρα τραβούσε τα βλέμματα. Μία δημοφιλής μυθοπλασία θέλει την ίδια την Elizabeth Arden να προμηθεύει κόκκινα κραγιόν ως ένδειξη αλληλεγγύης στις 20.000 διαδηλώτριες που έκαναν πορεία το 1912 έξω από το κατάστημα της στην 5η λεωφόρο της Νέας Υόρκης. Red Lipstick
Στις αρχές του 20ου αιώνα εμφανίζεται μία πιο σύγχρονη θηλυκότητας που σπάει το κατεστημένο. Οι φούστες κονταίνουν, οι γυναίκες για πρώτη φορά κόβουν τα μαλλιά, φορούν παντελόνια και αθλούνται. Κερδίζουν τα προς το ζην, οδηγούν, διασκεδάζουν, δεν διστάζουν να βάλουν κραγιόν δημοσίως και το μακιγιάζ παύει να αποτελεί ταμπού.
Η άνθηση του κινηματογράφου αποτελεί τη μεγαλύτερη επιρροή για τη ραγδαία εξέλιξη προϊόντων και τεχνικών του μακιγιάζ όπως το γνωρίζουμε σήμερα. Δημιουργούνται νέα προϊόντα που λειτουργούν καλύτερα κάτω από τα κινηματογραφικά φώτα, που πολλά οφείλονται στον ιδιοφυή και καινοτόμο Max Factor. Εισάγεται ο όρος make up και οι stars του hollywood γίνονται οι μεγαλύτερες influencers της εποχής. Ιδιαίτερα στις δεκαετίες του 1920 -1930 το κραγιόν έχει εξέχουσα θέση και οι makeup artists της εποχής ανασχηματίζουν τα χείλη των ηθοποιών και το περίγραμμα τους κάνοντας τα να δείχνουν μεγαλύτερα και πιο ζουμερά. Σε πολλά κοντινά πλάνα των ταινιών τα φώτα επικεντρώνονται στα χείλη και το στόμα μπαίνει στο πρώτο πλάνο και πολλές γυναίκες αντιγράφουν τα διάσημα χείλη των celebrities όπως τα μικρά τσουπωτά χειλάκια της Clara Bow, τα χείλη καρδιά της Jean Harlow και το δυναμικό στόμα της Joan Crawford.
Γυναίκες όπως η Elizabeth Arden και η Helena Rubinstein που ασχολούνταν κυρίως με την κατασκευή κραγιόν γίνονται από τις πρώτες επιχειρηματίες που αναπτύσσουν εταιρίες καλλυντικών. Η διαφήμιση και η εμπορευματοποίηση των καλλυντικών θα ανοίξει νέους ορίζοντες στην ευρηματικότητα και θα δημιουργηθούν τα πρώτα κραγιόν που άνοιγαν με ένα χέρι και οι διαφορετικές αποχρώσεις πέρα του κόκκινου. Red Lipstick
Το 1940 ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος βάζει φρένο στο μακιγιάζ που αποτελεί είδος πολυτελείας εν καιρώ πολέμου. Απ’ όλα τα καλλυντικά το μόνο επιβιώνει είναι το κόκκινο κραγιόν που μετατρέπεται σε σύμβολο αντίστασης και αποτελεί πράξη τόλμης και περιφρόνησης του ναζιστικού καθεστώτος που είχε δαιμονοποιήσει το μακιγιάζ. Στις συμμαχικές χώρες, το να φοράς κόκκινο κραγιόν έγινε ένδειξη πατριωτισμού και δήλωση κατά του φασισμού. Στην Αμερική οι γυναίκες που στρατολογήθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου για να δουλέψουν στην πολεμική βιομηχανία, στα στρατιωτικά γραφεία και ως νοσηλεύτριες, έκαναν το κόκκινο κραγιόν μέρος της καθημερινότητας τους. Εκείνη την περίοδο τα κραγιόν αποκτούν πολεμικά ονόματα όπως Victory Red, Red Patriot, Bravo, Regimental Red και η Elizabeth Arden δημιουργεί μετά από πρόταση της Αμερικανικής κυβέρνησης την απόχρωση Montezuma Red για να ταιριάζει με τις στολές τους.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο κατά τη διάρκεια του β’ παγκοσμίου πολέμου τα καλλυντικά δίνονταν με δελτίο, με εξαίρεση το κόκκινο κραγιόν καθώς ο ίδιος ο Churchill πίστευε ότι είχε θετική επίδραση στο ηθικό του κόσμου. Όταν οι φόροι έκαναν το κραγιόν απαγορευτικά ακριβό, οι γυναίκες έβαφαν τα χείλη τους με χυμό παντζαριού. Red Lipstick
Μετά τον πόλεμο, το πένθος και τις στερήσεις, η ανάγκη της κοινωνίας να ανοικοδομήσει την οικονομία και να επιστρέψει στην κανονικότητα εκφράστηκε μέσα από τη μόδα και το μακιγιάζ. Ο κόσμος ήθελε να στολιστεί, να βαφτεί και να στραφεί σε μία κατανάλωση που δεν απολάμβανε πριν. Τη δεκαετία του 50 οι εξαιρετικά θηλυκές γραμμές στα ρούχα με τις στενές μέσες, τις φαρδιές φούστες αλλά και τα τονισμένα λαχταριστά χείλη επανήλθαν δυναμικά.
Η βιομηχανία καλλυντικών υπεραναπτύσσετε και προσλαμβάνονται επιστήμονες διάφορων ειδικοτήτων προκειμένου να δημιουργήσουν νέες φόρμουλες. Μέσω της διαφήμισης και της τηλεόρασής οι εταιρείες επιδίδονται σε ένα ανταγωνισμό που οδηγεί τυφλά στη μαζική κατανάλωση και τον πόλεμο του πιο κόκκινου κραγιόν. Για πρώτη φορά βγαίνουν στη μαζική παραγωγή τα πρώτα ανεξίτηλα κραγιόν, δημιουργούνται απλικατέρ για τη δημιουργία του τέλειου ερωτικού τόξου στα χείλη και η Revlon σκαρφίζεται το ευφάνταστο ερωτηματολόγιο για το Fire and Ice lipstick που κυκλοφορεί ακόμη και στις μέρες μας.
Το προκλητικό κόκκινο κραγιόν έχει συνδεθεί απαράκλητα με τις λαμπερές σταρ του Hollywood αυτής της δεκαετίας. Ο makeup artist της Merylin Monroe χρησιμοποιεί μια τεχνική διαφορετικών διαβαθμίσεις του κόκκινου που κάνει τα χείλη να φαίνονται πιο τρισδιάστατα, ενώ η Elizabeth Taylor απαιτεί να μη χρησιμοποιεί καμία άλλη ηθοποιός κόκκινο κραγιόν στις ταινίες που έπαιζε. Η υπερτονισμένη θηλυκότητα, οι ζουμερές καμπύλες, το σεξαπίλ, η σαγήνη και το φλογερό στόμα γίνεται μέρος της ταυτότητας τους που χιλιάδες γυναίκες αντιγράφουν.
Μπαίνοντας στη δεκαετία του 60 όλα αλλάζουν. Το σεξαπίλ των ηθοποιών του hollywood με τα κόκκινα χείλη και τις καμπύλες παραγκωνίζονται από το σύμβολο αυτής της δεκαετίας που έχει ύψος ένα 1.68, ζυγίζει 41 κιλά, είναι 16 ετών και ονομάζεται Twiggy. To στιλ του 60 είναι η αιώνια εφηβεία και νέοι είναι αυτοί που καθορίζουν τις στάσεις στη μόδα. Στο μακιγιάζ δίνεται έμφαση στα μάτια ενώ τα χείλη μένουν πολύ χλωμά ή τονίζονται με λευκό κραγιόν. Στα μέσα του 60 το κίνημα των hippies που ασπάζεται την ελευθερία έκφρασης, τη σεξουαλική απελευθέρωση και την επιστροφή στη φύση απαρνείται το μακιγιάζ. Στη φεμινιστική και αντιρατσιστική διαδήλωση του 68 που πραγματοποιήθηκε στο Ατλάντικ σίτυ του Νιου Τζέρσεϋ έξω από την αίθουσα των καλλιστείων, οι γυναίκες πέταξαν στον “κάδο ελευθερίας”, κραγιόν, καλλυντικά, σουτιέν και ότι τους καταδυνάστευε. Η αποκαθήλωση του μακιγιάζ αποτέλεσε ίσως το πιο ηχηρό μήνυμα αντικουλτούρας και αντίθεσης στο κοινωνικό κατεστημένο της νοικοκυράς και της υποδούλωσης των γυναικών στα πρότυπα ομορφιάς εκείνης της εποχής που συμβάδιζε περισσότερο με τις ανδρικές επιθυμίες.
Τη δεκαετία του 70 το κίνημα των punk επαναφέρει το μακιγιάζ με σκοπό να σοκάρει. Το εξωφρενικό makeup, το κατακόκκινο έως και μαύρο κραγιόν γίνεται η μόδα του δρόμου και δεν έχει να κάνει με τα χρήματα ή την κοινωνική τάξη. Φοριέται από γυναίκες και άντρες και αποτελεί δήλωση απείθειας και ανυπακοής απέναντι στους αστικούς κώδικες. Την ίδια εποχή και μέχρι και τη δεκαετία του 80, πολλά συγκροτήματα του Glam rock, Glam metal και New Wave υιοθετούν ένα πιο θηλυκό ύφος για τους άνδρες και πιο ανδρόγυνο για τις γυναίκες στις εμφανίσεις τους. Πολλά από τα μέλη των συγκροτημάτων φορούν πλήρη μακιγιάζ και το κόκκινο κραγιόν δεν αποτελεί εξαίρεση. Το στιλ των καλλιτεχνών δεν γίνεται απλά μόδα αλλά έχει σημαντικό αντίκτυπο στην κοινωνία, ενώ πολλοί είναι εκείνοι που συνειδητοποιούν ότι ήταν πολύ απελευθερωτικό για όλους εκείνους που ανησυχούσαν για τη σεξουαλική τους ταυτότητα. Red Lipstick
Στις μέρες μας οι άνθρωποι τονίζουν τις ιδιαιτερότητες τους με τόλμη και το να φορά οποιοσδήποτε κραγιόν είναι περισσότερο αποδεκτό. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όπως το instagram και το tiktok αποτέλεσαν εφαλτήριο στο να αναδειχθεί το μακιγιάζ περισσότερο ως τέχνη και να μην ταυτίζεται με κανένα πρότυπο ομορφιάς αλλά περισσότερο ως προσωπική εσωτερική έκφραση ή δήλωση. Ανά τους αιώνες μέχρι το κραγιόν να έρθει στη μορφή που το γνωρίζουμε σήμερα χρησιμοποιήθηκαν χρωστικές ουσίες από διάφορες πηγές που πολλές φορές ήταν πολύ επικίνδυνες έως θανατηφόρες. Οι άνθρωποι σήμερα τείνουν να χρησιμοποιούν περισσότερο προϊόντα που προέρχονται από ακίνδυνα και φυσικά συστατικά ενώ δείχνουν ανησυχίες για το αποτύπωμα που αφήνουν στον πλανήτη οι συσκευασίες των προϊόντων αυτών.
Στα πρόσφατα παραδείγματα της ιστορία μας αποδεικνύεται ότι το κραγιόν ακόμη και σήμερα εξακολουθεί να αποτελεί με αμείωτη ένταση το απόλυτο πολιτικό σύμβολο ομορφιάς.
Το 2015 μία διαδηλώτρια στα Σκόπια σε πορεία διαμαρτυρίας κατά της κυβέρνησης της χώρα της, άφησε πάνω σε μία από τις ασπίδες των ματ, το φλογερό αποτύπωμα του κόκκινου κραγιόν των χειλιών της, δείχνοντας ότι οι γυναίκες όχι είναι μόνο σε θέση να διαμαρτυρηθούν αλλά ότι μπορούν να εκφράσουν την αντίθεση τους με δύναμη και ειρήνη.
Το 2018 στην Νικαράγουα η Marlen Chow συνελήφθη μαζί με άλλες γυναίκες για διαδήλωση ενάντια στο καθεστώς Ortega. Θέλοντας να ανεβάσει το ηθικό τους μέσα στις άθλιες συνθήκες κράτησης, πρότεινε στις συγκρατούμενες της να βάψουν τα χείλη τους με κόκκινο κραγιόν. Αυτό έφερε σε μεγάλη αμηχανία τις αρχές και όταν η Chow ρωτήθηκε από τους έκπληκτους αστυνομικούς σε ποια οργάνωση ανήκουν, τους είπε “στην οργάνωση των γυναικών με τα κόκκινα χείλη”. Το γεγονός διέρρευσε στο τύπο και το επόμενο διάστημα χιλιάδες γυναίκες και άνδρες ανέβασαν φωτογραφίες τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης φορώντας κόκκινο κραγιόν για να δείξουν την υποστήριξη τους.
Τον Δεκέμβριο του 2019, σχεδόν 10.000 γυναίκες στη Χιλή βγήκαν στους δρόμους έχοντας καλύψει τα μάτια τους με μαύρα μαντήλια και φορώντας κόκκινα κραγιόν για καταγγείλουν τη σεξουαλική βία στη χώρα. Red Lipstick
ΣΥΜΒΟΛΟ ΕΞΕΓΕΡΣΗΣ ‘Η ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΣΜΟΥ, ΧΕΙΡΑΦΕΤΗΣΗΣ Ή ΥΠΟΤΑΓΗΣ ΣΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ, ΠΑΤΡΙΩΤΙΣΜΟΥ Ή ΠΡΟΔΟΣΙΑΣ, ΤΟ ΚΡΑΓΙΟΝ ΣΥΝΔΥΑΖΕΙ ΟΛΑ ΤΑ ΠΑΡΑΔΟΞΑ. ΑΡΡΗΚΤΑ ΣΥΝΔΕΔΕΜΕΝΟ ΜΕ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΙ ΤΙΣ ΝΟΟΤΡΟΠΙΕΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΑΤΟΠΤΡΙΖΕΙ ΤΙς ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΜΑΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΙΑΜΑΧΕΣ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΥΝ.
by C. Filaresca
Special thanks to the platforms of Pexels, Unsplash, Pixabay, Rawpixel and their photographers, who help us work with their stunning creations, especially:
Image by WikiImages from Pixabay
